Diensten

Uit DERA
Ga naar: navigatie, zoeken

Binnen de overheid wordt het begrip 'dienst' vaak gebruikt voor een bepaald type prestatie, zoals de verstrekking van een paspoort. In de NORA wordt het begrip breder opgevat: een dienst betreft alles wat een overheidsorganisatie doet voor een afnemer. Dit kan een burger, een bedrijf of een andere organisatie zijn.

In navolging van de NORA gebruikt de DERA de term dienst. Binnen Archimate wordt de term product gebruikt. Een product is een verzameling services die conform een contract of set van afspraken als één geheel wordt geleverd aan afnemers. De scope van de DERA beperkt zich tot informatieproducten. De term product wordt vaak geassocieerd met fysieke producten.

De scope van de DERA is vooralsnog beperkt tot de bedrijfsarchitectuur. Daarom zullen bij een productsamenstelling wel business-services worden beschreven maar geen applicatieservices. Archimate definieert een business-service als expliciet beschreven gedrag dat beschikbaar wordt gesteld aan de omgeving.

Archimate definieert een contract als een formele of informele overeenkomst tussen de leverancier en de afnemer van een product. In de overeenkomst zijn de rechten en plichten beschreven die gepaard gaan met het product. Tevens omvat het de functionele en niet-functionele eisen die betrekking hebben op de levering van het product. In NDE-verband worden gezamenlijk afspraken gemaakt die worden opgenomen in de DERA. In de DERA worden per dienst de requirements beschreven, bijvoorbeeld voor het publiceren van een term uit een terminologiebron. Een organisatie kan op het niveau van een business-service (bijvoorbeeld het publiceren cultuurhistorische thesaurus) concretere requirements opstellen.

In dit hoofdstuk wordt gedefinieerd welke diensten binnen de DERA worden onderkend. Per dienst worden de requirements beschreven die het NDE stelt aan deze dienst. Er wordt onderscheid gemaakt tussen functionele en niet-functionele requirements. Functionele requirements beschrijven welke informatie geleverd moet worden. Niet-functionele eisen beschrijven hoe deze informatie geleverd moet worden. Bijvoorbeeld welke standaarden worden gebruikt en welke eisen er gelden ten aanzien van beschikbaarheid, actualiteit, betrouwbaarheid en continuïteit. In de DERA is de duidelijke keus gemaakt om gebruik te maken van Linked Data. Voor de wijze waarop Linked Data worden toegepast, moeten nog veel aanvullende afspraken worden gemaakt. Dit gebeurt in nauwe samenwerking met pilot-projecten.

Dienstverlening aan afnemers

Dienst waarmee informatievragen van afnemers worden beantwoord, op een wijze die aansluit bij de behoeften van de doelgroep.

Functionele requirements:

  • het afhandelen van informatievragen van afnemers;
  • het bijhouden van profielen van gebruikers;
  • het gebruikmaken van gedeelde termen voor het vinden van erfgoedobjecten;
  • het ophalen van de metadata van erfgoed bij de bron;
  • het ophalen van digitale erfgoedobjecten bij de bron;
  • het ondersteunen van de registratie van verrijkingen door afnemers.

Niet-functionele requirements:

  • het bijhouden van indexen (als dit nodig is om gewenste performance te kunnen bieden);
  • het maken van afspraken met bronhouder over de wijze van authenticatie;
  • het maken van afspraken met bronhouder over de wijze waarop erfgoedobjecten worden opgevraagd.

Geautoriseerde toegang

Dienst waarmee wordt gewaarborgd dat alleen afnemers die hier recht op hebben toegang krijgen tot digitale informatieobjecten.

Functionele requirements:

  • Bij aanvragen voor digitale informatieobjecten wordt authenticatie en autorisatie toegepast bij objecten met beperkte openbaarheid.

Niet-functionele requirements:

  • Met dienstverleners worden afspraken gemaakt over de wijze van authenticatie en autorisatie.

Gepubliceerde digitale informatieobjecten

Dienst waarmee afnemers digitale informatieobjecten kunnen opvragen bij de bronhouder.

Niet-functionele requirements:

  • Afnemers kunnen met een duurzame identifier een digitaal erfgoedobject opvragen bij de bronhouder.

Gepubliceerde metadata van cultuurhistorische objecten

Dienst waarmee afnemers metadata van cultuurhistorische objecten kunnen opvragen bij de bronhouder.

Niet-functionele requirements:

  • Afnemers kunnen met een duurzame identifier metadata van cultuurhistorische objecten opvragen bij de bronhouder.
  • De metadata worden door de bronhouder gepubliceerd als Linked Open Data.

Gepubliceerde metadata van datasets

Dienst waarmee afnemers metadata van datasets kunnen opvragen bij de bronhouder.

Functionele requirements:

  • De datasets die een bronhouder beschikbaar stelt zijn opvraagbaar.
  • De datasets worden op een gestandaardiseerde wijze beschreven.

Niet-functionele requirements:

  • De datasets zijn voorzien van duurzame identifiers.
  • De metadata worden door de bronhouder gepubliceerd als Linked Open Data.

Gepubliceerde metadata van informatieobjecten

Dienst waarmee afnemers metadata van informatieobjecten kunnen opvragen bij de bronhouder.

Niet-functionele requirements:

  • Afnemers kunnen met een duurzame identifier metadata van informatieobjecten opvragen bij de bronhouder.
  • De metadata worden door de bronhouder gepubliceerd als Linked Open Data.

Gepubliceerde metadata verrijkingen

Dienst waarmee afnemers metadata van verrijkingen kunnen opvragen.

Functionele requirements:

  • Verrijkingen zijn duurzaam beschikbaar en afzonderlijk verwijsbaar en opvraagbaar.
  • Bij metadatering van verrijkingen is gebruik gemaakt van termen uit gedeelde terminologiebronnen.
  • Met bronhouders worden afspraken gemaakt over de wijze van registratie, zodat bronhouders de verrijkingen geautomatiseerd kunnen opnemen in de eigen registratie.
  • De relatie tussen verrijking en bron is opvraagbaar.

Niet-functionele requirements:

  • Verrijkingen krijgen een duurzame identifier.
  • Bij verrijkingen wordt gebruik gemaakt van open standaarden.
  • De metadata worden door de bronhouder gepubliceerd als Linked Open Data.

Gepubliceerde termen uit terminologiebronnen

Dienst waarmee afnemers termen uit gedeelde terminologiebronnen kunnen opvragen.

Functionele requirements:

  • De betekenis van een term is duidelijk.
  • Eventuele relaties met termen in andere terminologiebronnen zijn expliciet beschreven.
  • De term wordt onderhouden.
  • De term is duurzaam beschikbaar.

Niet-functionele requirements:

  • De term is voorzien van een duurzame identifier en kan opgezocht worden met een duurzame identifier.
  • De term is ten minste beschreven met SKOS. Een bronhouder kan daarnaast zijn termen in een ander gestandaardiseerd vocabulaire aanbieden.
  • Beschikbaarheid, betrouwbaarheid, schaalbaarheid en toegankelijkheid zijn gegarandeerd.
  • De metadata van termen worden door de bronhouder gepubliceerd als Linked Open Data.

Er kunnen veel verschillende soorten termen worden onderscheiden. Alle termen worden ten minste beschreven met SKOS zodat de generieke voorzieningen met één standaard voor termen kunnen werken. Een bronhouder kan daarnaast andere gestandaardiseerde vocabulaires aanbieden. Vaak zijn deze afhankelijk van het soort term. Hieronder worden twee categorieën beschreven. Bij de eerste kan volstaan worden met SKOS. Bij de tweede categorie kunnen aanvullende vocabulaires wenselijk zijn.

  1. Termen waar de definiëring van begrippen centraal staat. Hierbij gaat het vaak om termenlijsten. Een voorbeeld is de GTAA (Gemeenschappelijke Thesaurus Audiovisuele Archieven).
  2. Termen die een object in de werkelijkheid representeren. Voorbeelden hiervan zijn historische personen, corporaties, gebeurtenissen en tijdseenheden. Dezelfde historische persoon kan in verschillende administraties eigen identifiers en kenmerken hebben gekregen. Er moet vastgelegd kunnen worden dat deze verschillende administratieve werkelijkheden betrekking hebben op hetzelfde object. Hiervoor kan gebruik worden gemaakt van een kernregistratie. Een kernregistratie is een kwalitatief hoogwaardig bestand van gegevens, met expliciete garanties voor de waarborging van die kwaliteit. De kernregistratie geldt (bij wet of bij afspraak) als de authentieke registratie waar andere partijen naar kunnen verwijzen. Voorbeelden van kernregistraties zijn de bij wet vastgestelde basisregistraties (Kadaster, Basisregistratie Personen, Kamer van Koophandel, enz.). Zie NORA . Andere kernregistraties zijn bijvoorbeeld het Actorenregister van het Nationaal Archief of het Biografisch Portaal van Huygens ING.

Vindbare metadata van termen

Dienst die het afnemers mogelijk maakt op uniforme, sectoroverschrijdende wijze termen te vinden. Afnemers kunnen de betekenis van een term opvragen en de duurzame identifier van deze term opvragen. Een voorbeeld is het opvragen van termen uit de GTAA van Beeld & Geluid.

Functionele requirements:

  • het publiceren van organisaties die datasets met erfgoedinformatie beschikbaar stellen;
  • het publiceren van datasets met erfgoedinformatie;
  • het publiceren van gestandaardiseerde termen;
  • het publiceren van verbindingen tussen digitale informatieobjecten en metadata;
  • het voorkomen van dode links bij duurzame identifiers;
  • het vermelden van het relatietype bij publicatie van relaties;
  • relatietypen die zijn gedefinieerd door een bronhouder zijn gerelateerd aan generieke termen die een afnemer gebruikt om objecten te selecteren.

Niet-functionele requirements:

  • het waarborgen van de beschikbaarheid, betrouwbaarheid, schaalbaarheid en toegankelijkheid.